Het begin
Bij zijn ambtsaanvaarding op 2 september 1872 verklaart de liberale burgemeester Leopold de Wael (1823-1892) dat het Atheneum dat voorheen gelegen was aan de Sint-Jacobsmarkt een behoorlijk nieuw gebouw moet krijgen. Toch duurt het nog tot 1880 eer het stadsbestuur beslist om daar werk van te maken.
De school moest komen te staan op de Gemeenteplaats (het huidige Franklin Rooseveltplein) komen. Deskundigen, onder wie stadsarchitect Pieter Dens, bezochten gelijkaardige instituten in Nederland, Frankrijk en Duitsland.
Dens ontwerpt uiteindelijk het gebouw dat in 1884 wordt ingehuldigd. Het bestaat uit de voorste helft van het huidige complex. De eerste lessen vinden er plaats op 7 oktober 1884. De feestzaal is dan nog niet klaar. Frans Van Dievoort werkt ze de komende jaren af. Kunstschilder Franz Vinck krijgt de opdracht om de zaal te versieren met schilderijen die kunsten en wetenschappen verheerlijken.
De vrijheidsgedachte van Paul Van Ostayen
Oud-leerling Paul Van Ostayen, gooide op 14 juni 1914 een steen door het venster van het bureau van de toenmalige directeur, met een belangrijke boodschap: ‘Mijnheer Loos, .., wij willen lezen wat wij goedvinden, wij willen eindelijk, het klinkt misschien wel wat afgezaagd, ons eigen leven leiden’. Deze vrijheidsgedachte draagt het Koninklijk Atheneum Van Antwerpen vandaag nog steeds hoog in het vaandel.
Grote vuurzee
In de nacht van 14 op 15 januari 2003 brak er brand uit in het Koninklijk Atheneum. De vlammen sloegen hoog uit het dak op, het was één grote vuurzee. Het blussen duurde de hele nacht en de volgende dag. Het volledige decor van de zaal, met negen allegorische voorstellingen van kunst en wetenschap, ging mee ten onder in de brand. Slechts één werk werd gered, de Allegorie van de Faam. Sinds mei 2014 is er ook een ‘Allegorie van de Twijfel’.
De muze herrezen
Op 16 mei 2014 is AthenA herrezen uit haar assen. Het drama, de ruïne die de brand achterliet, is nog zichtbaar. De muren zijn doordrenkt van verhalen die in AthenA’s schoot ontstaan zijn. Dit roemrijke verleden is nu het decor voor de kunst, de wetenschap en het vrije woord. De indrukwekkende allure van het interieur dat verwoesting transformeerde tot een esthetisch hoogstandje, de vele geschiedenissen die er plaatsvonden en bovenal de kunst van wereldniveau die je er kan bezichtigen, maken van Zaal AthenA een must-see. Hoogtepunt is het werk ‘München’, van Luc Tuymans.
Rasverteller en Paul Van Ostayen kenner Marc Schillemans opende Zaal AthenA op 16 mei 2014 met een speech rond Paul Van Ostayen en zijn daad, het heden en het verleden van het Koninklijk Atheneum. Je leest deze speech hier.
Aansluitend gooide burgemeester Bart De Wever, op symbolische wijze, opnieuw een steen door de ruit van Zaal AthenA, die daarmee officieel geopend was.
De maagd die geen maagd blijkt te zijn
Al die tijd werd gedacht dat het schilderij dat gered is uit de vlammen, de Maagd van Antwerpen was. Toen Jan Lampo dit in 2014 onderzocht, bleek dat de Maagd van Antwerpen in de vlammen is opgegaan en dat de Allegorie van de Faam gered is. Zo heeft De Faam zelf het gerucht verspreid dat zij iemand anders was.
De Allegorie van de Faam is een van de vele schilderijen van Franz Vinck, het enige overgebleven doek van de 12 allegoriën die hij schilderde voor de zaal. Het is opnieuw geïnstalleerd in Zaal AthenA, in de nis tegenover München, het werk van Luc Tuymans, daar waar het vroeger de Maagd van Antwerpen hing.
Jan Lampo verzamelde de volledige geschiedenis van de Maagd van Antwerpen voor de publicatie die tegenlijk met de heropening van de zaal, op 16 mei 2014, verscheen. Ze is ook te lezen op deze website. Wie de teksten en schilderijen bekijkt ontdekt aan de hand van de Maagd een ongelofelijk rijke Antwerpse geschiedenis.